Zmysły słoni. Jak te niezwykłe zwierzęta odbierają otaczający je świat?  

Słonie należą do największych zwierząt lądowych na Ziemi, ale ich wyjątkowość nie wynika wyłącznie z rozmiarów. Dzięki rozwiniętym zmysłom te potężne ssaki potrafią odnajdywać wodę, rozpoznawać członków stada, komunikować się na duże odległości i bezpiecznie poruszać się w swoim środowisku. 1 lipca objęliśmy opieką jednego z nich, 15-letniego Scotta ze Śląskiego Ogrodu Zoologicznego, i od tamtej pory staramy się przybliżać Wam ich świat, zupełnie różny od tego, który znamy.

Z tego wpisu dowiesz się:

• Dlaczego węch jest ważnym zmysłem słonia?
• Jak słonie słyszą dźwięki niesłyszalne dla ludzkiego ucha?
• Jak działa wzrok słonia w dzień, a jak po zmierzchu?
• W jaki sposób słonie wykorzystują dotyk do budowania relacji i badania otoczenia?

Każdy zmysł słonia pełni inną funkcję, ale zwierzęta korzystają z nich jak ze spójnego systemu komunikacji z otoczeniem. Dzięki temu mogą skutecznie orientować się w przestrzeni, komunikować się ze stadem i reagować na zmieniające się warunki.

Dlaczego węch jest ważnym zmysłem słonia?

Jeśli mielibyśmy wskazać zmysł, który odgrywa w życiu słonia szczególnie istotną rolę, byłby to węch. Te urocze olbrzymy mają bardzo dobrze rozwinięty aparat węchowy i potrafią rozróżniać ogromną liczbę zapachów. Zróżnicowane wonie pomagają im orientować się w otoczeniu i zdobywać informacje, których człowiek nie jest w stanie odebrać. Dzięki węchowi słonie mogą między innymi rozpoznawać innych członków stada, wyczuwać obecność potencjalnego zagrożenia czy odnajdywać pożywienie i wodę.

Szczególnie interesujące jest wykorzystanie węchu podczas poszukiwania wody. W środowisku, w którym dostęp do niej może decydować o przetrwaniu, możliwość wykrycia jej śladu w powietrzu stanowi ogromną przewagę.

Słonie potrafią wykorzystywać informacje zapachowe również w kontaktach społecznych. Zapach może dostarczać informacji o tożsamości osobnika, jego stanie fizjologicznym czy przynależności do grupy. Dla słonia otoczenie jest więc pełne komunikatów, których człowiek po prostu nie zauważa.

Jak słonie słyszą dźwięki niesłyszalne dla ludzkiego ucha?

Słonie mają bardzo dobry słuch, a ich możliwości wykraczają poza to, co znamy z ludzkiej perspektywy. Szczególnie interesująca jest ich zdolność do wykorzystywania infradźwięków, czyli bardzo niskich częstotliwości znajdujących się poniżej zakresu słyszalnego dla człowieka. Dzięki temu słonie mogą porozumiewać się na znaczne odległości, poza zasięgiem wzroku. Ma to ogromne znaczenie dla zwierząt żyjących w dużych, rozległych środowiskach. Jeden osobnik może przekazywać innym informacje, nawet jeśli zwierzęta znajdują się daleko od siebie.

Co ciekawe, słuch słonia nie ogranicza się wyłącznie do uszu. Zwierzęta te mogą odbierać drgania podłoża, wykorzystując wrażliwe struktury znajdujące się w kończynach. Stanowi to dla nich dodatkowe źródło informacji o otoczeniu i komunikacji.

Kiedy słoń wydaje niski, głęboki dźwięk, człowiek może nie słyszeć wszystkich jego składowych. Dla nas otoczenie wydaje się wtedy ciche, podczas gdy dla słonia może być pełne informacji.

Jak działa wzrok słonia w dzień, a jak po zmierzchu?

Wzrok również pomaga słoniom orientować się w świecie, jednak nie jest ich dominującym zmysłem. W porównaniu z człowiekiem zwierzęta te mają stosunkowo słabszą ostrość widzenia, a ich oczy są przystosowane przede wszystkim do funkcjonowania w warunkach dziennych.

Gdy jest jasno, słonie potrafią dostrzegać przeszkody, ruch innych zwierząt oraz zmiany w otoczeniu. Wzrok współpracuje przy tym z węchem i słuchem, tworząc znacznie pełniejszy obraz sytuacji. Po zmierzchu widzenie staje się trudniejsze. Słonie nie są jednak całkowicie bezradne w słabszym świetle. Ich duże oczy i przystosowanie do aktywności także w warunkach ograniczonej widoczności pomagają im poruszać się o różnych porach. Po zachodzie słońca większego znaczenia nabierają jednak słuch i węch.

W jaki sposób słonie wykorzystują dotyk do budowania relacji i badania otoczenia?

W przypadku słoni dotyk nie służy wyłącznie do badania świata. Jest również ważnym elementem komunikacji społecznej.

Obserwując stado, można zauważyć, że zwierzęta często pozostają w fizycznym kontakcie. Słonie mogą dotykać się trąbami, bokami ciała czy uszami. Takie zachowania pojawiają się między innymi podczas powitań. Delikatny dotyk może mieć również znaczenie uspokajające, szczególnie w sytuacjach stresu lub zagrożenia.

Dla młodego słonia kontakt z matką i innymi członkami stada ma dodatkowo znaczenie edukacyjne. Ciele obserwuje zachowania dorosłych, naśladuje je i stopniowo uczy się korzystania z własnej trąby.